ท้าวเวสสุวรรณ เป็น 1 ในจตุโลกบาลทั้ง 4 ที่ดูแลโลกประจำทิศต่างๆ มีความใกล้ชิดกับมนุษย์ และยังเป็นที่รู้จักและให้ความเคารพศรัทธาเป็นอย่างมาก เราอาจจะเห็นรูปหล่อขององค์ท้าวเวสสุวรรณตามศาสนสถานต่างๆ เนื่องจากท่านเป็นเทพผู้พิทักษ์รักษา ปกป้องพระพุทธศาสนา ตลอดจนผู้ปฏิบัติธรรมให้พ้นจากการถูกรบกวนจากภูตผีปิศาจต่างๆ
ท้าวจตุโลกบาลทั้ง 4 ที่ดูแลประจำทิศต่างๆ นั้นคือ
1. ท้าวเวสสุวรรณ รักษาโลกด้านทิศเหนือ ทำหน้าที่ปกครองยักษ์
2. ท้าววิรุฬหก รักษาโลกด้านทิศใต้ ทำหน้าที่ปกครองกุมภัณฑ์
3. ท้าววิรูปักษ์ รักษาโลกด้านทิศตะวันตก ทำหน้าที่ปกครองนาค
4. ท้าวธตรฐ รักษาโลกด้านทิศตะวันออก ทำหน้าที่ปกครองคนธรรพ์
ซึ่งปฏิมากรรมรูปหล่อของท้าวจตุโลกบาลทั้ง 4 ที่มีความสวยงามอีกที่หนึ่งที่ชาวไทยได้มีโอกาสได้ชื่นชม คือ รูปหล่อของท้าวจตุโลกบาลทั้ง 4 ในการประดับพระเมรุมาศ ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 9 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์)
เมื่อพูดถึงท้าวเวสสุวรรณผู้เป็นใหญ่ในทิศเหนือ ปกครองยักษ์ และเป็นอธิบดีแห้งภูตผีปิศาจทั้งหลาย และยังเป็นใหญ่ในจตุโลกบาลทั้ง 4 หลายๆ คนคงจะนึกถึง “วัดจุฬามณี” ที่อาจจะกล่าวได้ว่าเป็นต้นตำรับรูปหล่อท้าวเวสสุวรรณที่มีชื่อเสียง
มีตำนานความเชื่อที่กล่าวถึงเรื่องราวความเป็นมาของท้าวเวสสุวรรณไว้ คือ
1. ในอดีตชาติท้าวเวสสุวรรณ ท่านเคยเป็นพราหมณ์ที่ใจบุญ เปิดโรงงานค้าขายหีบอ้อยจนร่ำรวย และมักจะบริจาคเงินทองให้แก่ผู้ยากไร้ ด้วยบุกุศลที่ท่านบำเพ็ญมา พระพรหมและพระอิศวรจึงให้พรความเป็นอมตะแก่ท่าน เป็นเจ้าของทรัพย์สมบัติทั่วปฐพี และเป็นเทพแห่งความร่ำรวย
2. เชื่อกันว่าท่านเคยเป็นกษัตริย์ครองกรุงราชคฤห์ มีพระนามว่า “พระเจ้าพิมพิสาร” เป็นพระสหายของเจ้าชายสิทธัตถะ ต่อมาเจ้าชายสิทธัตถะตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ทรงมาโปรดพระเจ้าพิมพิสารจนบรรลุเป็นโสดาบัน และได้ถวายพระเวฬุวันมหาวิหารให้พระพุทธเจ้าเข้าประทับ จึงเป็นอานิสงส์ให้ได้วิมานอันสวยงาม รวมถึงทรัพย์สมบัติมากมาย
3. บางตำราก็ว่ากันว่าท้าวเวสสุวรรณเป็นพี่ชายต่างมารดาของทศกัณฐ์ แต่ไปนับถือท้าวมหาพรหมผู้เป็นเทวดา เพราะปรารถนาจะบำเพ็ญบารมี ทำให้ผิดใจกับพ่อซึ่งอยู่ในตระกูลยักษ์ โดยท้าวมหาพรหมทรงโปรดปรานท้าวกุเวร จึงประทานบุษบกให้ เพื่อให้ล่องลอยไปไหนมาได้ตามใจปรารถนา ก่อนที่ทศกัณฐ์จะไปแย่งบุษบกของท้าวกุเวรที่พระมหาพรหมประทานให้ไป และยึดกรุงลงกาที่ท้าวกุเวรปกครองอยู่มาได้สำเร็จ ท้าวมหาพรหมจึงสร้างนคร “อลกา” ให้ท้าวกุเวรใหม่
ไม่ว่าจะเป็นความเชื่อ หรือตำนานในรูปแบบใดก็ตาม แต่สิ่งหนึ่งที่จะเห็นได้ชัดในคุณธรรมของท่านท้าวเวสสุวรรณนั่นก็คือ เป็นผู้ใฝ่ในธรรม ปรารถนาจะบำเพ็ญบารมี และยังเป็นผู้ที่มีความเสียสละ ท่านจึงได้รับยกย่องในฐานะของเทพเจ้าแห่งโชคลาภ ความมั่งคั่งร่ำรวย และทรัพย์สมบัติอีกด้วย
ในปัจจุบันมีผู้ให้ความศรัทธา และบูชาท่านท้าวเวสสุวรรณเป็นอย่างมาก เพื่อขอพรให้ท่านอำนวยพรให้มีโชคลาภ เงินทอง ทรัพย์สมบัติ ตลอดจนเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงาน และขจัดปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายมสิ่งอัปมงคลต่างๆ ให้ออกไป
คาถาบูชาท้าวเวสสุวรรณ และการบูชา
1. ธูป 9 ดอก
2. ดอกกุหลาบแดง 9 ดอก
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระโต สัมมา สัมพุทธัสสะ (3 จบ)
ตั้งจิตระลึกถึง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ บิดา มารดา ครูบาอาจารย์
ปุตตะ กาโม ละเภปุตตัง ธะนะกาโมละเภธะนัง อัตถิกาเย กายะยายะ เทวานัง ปิยะตัง สุตวาฯ
อิติปิโส ภะคะวา ยมมะราชาโน ท้าวเวสสุวรรณโณ มะระณังสุขัง อะหังสุคะโต นะโม พุทธายะฯ
ท้าวเวสสุวรรณโณ จตุมหาราชาชิกา ยักขะพันตาภัทภูริโต เวสสะ พุสะ พุทธัง อรหัง พุทโธ ท้าวเวสสุวรรณโณ นะโม พุทธายะฯ
